حسن مجتبى بود ، در سال 141 در مدينه قيام كرد و مردم را به سوى خود فراخواند . گروه زيادى از مردم پذيراى دعوت وى شدند و از شهرهاى مختلف نامه‌هاى وفادارى و نمايندگان فراوان به سوى او ارسال و اعزام شدند . وى فرماندار منصور در مدينه را دستگير كرد و به زندان افكند . « 1 » وى فلسفهء قيام خود را در مسجد و در حضور انبوه مردم چنين بيان كرد : كارهايى كه منصور ، اين ستمگر و دشمن خدا مرتكب شده بر شما پوشيده نيست . او « قبةّالخضراء » را بدين جهت بنا كرد كه به دشمنى خدا برخيزد و كعبه را كوچك شمارد . خداوند ( حلقوم ) فرعون را آنگاه كه ادعاى « انَا رَبُّكُمُ الْاعْلى » كرد برگرفت و به كيفر رسانيد . « 2 » 4 - قيام ابراهيم بن عبداللَّه بن حسن : وى ، برادر محمد ، نفس زكيّه بود و به سال 145 در بصره قيام كرد . مردم بصره با وى بيعت كردند . اسامى چهارهزار و به نقلى شصت هزار نفر از پاسخ دهندگان به دعوتش در ديوان او ثبت شده است . وى پس از تسلط بر بصره ، نمايندگانى به اهواز ، فارس و واسط فرستاد و از اين مناطق ، نيروهاى زيادى پذيراى دعوت او شدند . « 3 » ابراهيم در زمان حيات برادرش ، مردم را به سوى وى دعوت مىكرد و پس از شهادت او به سوى خود فرا مىخواند . وى در مبارزه‌اش با حكومت ، پيروزيهاى چشمگيرى كسب كرد و تا پشت دروازه‌هاى كوفه پيش رفت . « 4 » اينها نمونه‌هايى از قيامها و شورشهايى بود كه در اين دوره از تاريخ اسلام رخ داده و بيانگر وضعيّت سياسى - اجتماعى جامعهء اسلامى در دوران امامت پيشواى ششم است .

--> ( 1 ) - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 357 . ( 2 ) - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 376 . ( 3 ) - كامل ابن اثير ، ج 5 ، ص 531 . ( 4 ) - ر . ك : تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 377 و كامل ابن اثير ، ج 5 ، ص 562 - 563 .